Dakloosheid raakt een grote en zeer diverse groep mensen. Het aantal mensen op straat neemt zichtbaar toe, maar vormt het topje van de ijsberg. Het gaat ook om mensen in de opvang en om mensen die uit nood bij derden op de bank of op een vakantiepark verblijven. Het raakt kinderen, jongeren, vrouwen, gezinnen en senioren, werkenden, arbeidsmigranten et cetera.
Uit de ETHOS tellingen blijkt dat van alle dak- en thuisloze mensen 40% onder 28 jaar is en 1 op de 5 zelfs een kind. En dat 30% een vrouw is. Dakloosheid is overal, in verschillende vormen en het raakt iedereen, ook buiten de (grote) steden.
Dakloosheid is de meest extreme vorm van bestaansonzekerheid. Het is traumatisch. De route uit dakloosheid is vaak moeilijk en het kost de samenleving veel geld. De praktijk is dat mensen pas geholpen worden als ze naast het verlies van huisvesting ook problematische schulden en een zware zorgbehoefte hebben. Dat kan en moet anders.
In 2022 heeft de Nederlandse overheid met het tekenen van het Nationaal Actieplan Dakloosheid ‘Eerst een thuis’ tot doel gesteld om in 2030 geen dakloosheid meer te hebben. De kern is een radicale verandering in het beleid waarbij we dakloosheid niet meer als zorgprobleem, maar als woonprobleem beschouwen. Het systeem gericht op het ‘behandelen’ van dakloosheid met opvang en zorg, waarbij mensen een eigen thuis moesten verdienen, heeft plaats gemaakt voor een aanpak om mensen direct een eigen thuis te bieden en daarbij eventuele ondersteuning te organiseren. Waarom? Omdat deze “wonen eerst” aanpak bewezen effectiever en goedkoper is, maar toch vooral omdat het humaner is! Nog beter is het om dakloosheid te voorkomen met algemene en gerichte preventiemaatregelen.
De uitwerking van deze shift moet grotendeels plaatsvinden op lokaal niveau. Uit onze analyse (eind 2024) van regionale plannen blijkt dat deze verandering nog maar beperkt gemaakt wordt op gemeentelijk niveau. Dat vraagt politieke urgentie. Hoewel in Den Haag de shift verder is uitgewerkt in het beleidskader “Den Haag geeft (t)huis”, stokt de uitvoering hiervan.
Wil je hier als politieke partij een positieve bijdrage aan leveren dan zal de aanpak van dakloosheid een belangrijke plek moeten krijgen in het verkiezingsprogramma en zul je moeten aantonen met een serie gerichte maatregelen of en hoe je hieraan wil bijdragen. Welke dat in ieder geval zijn lees je hieronder in een overzicht.
Dit overzicht van maatregelen die opgenomen kunnen worden in een verkiezingsprogramma is afkomstig van het samenwerkingsverband van onafhankelijke belangenbehartigers op dakloosheid, Dakloosheid Voorbij! Voor de partijen in de gemeente Den Haag en omstreken hebben we als Straat Consulaat de maatregelen verder toegeschreven naar de regionale context.
Beleid wonen
Dakloosheid is de meest extreme schending van het recht op huisvesting. Daarom dient het aanpakken van dakloosheid de prioriteit te zijn van woonbeleid.
- De aanpak en bestrijding van dakloosheid is onderdeel van ons woonbeleid. We realiseren ons dat het succes van woonbeleid afhankelijk is van de mate waarin dakloosheid effectief wordt bestreden.
- Dak- en thuisloze mensen worden met prioriteit gehuisvest. Alle mensen in leefsituaties onder ETHOS Light verlenen we urgentie. Dit leggen we vast in de prestatieafspraken met de wooncorporaties. In het woonruimteverdeelsysteem verschuiven we de focus naar niet-wonen boven inschrijftijd.
- We maken afspraken met de regio over de huisvesting van dakloze mensen, waarbij iedere gemeente een eerlijk aandeel neemt.
- We zorgen voor voldoende convenantwoningen om mensen te laten uitstromen uit instellingen. We maken regionale convenantafspraken. De gemeente koopt panden op om in te zetten voor dakloze mensen.
- We zorgen voor voldoende passende en betaalbare huisvesting voor alle jongeren, ook de jongeren die niet in een instelling of opvang verblijven, maar in hun netwerk of andere precaire woonsituaties zitten.
- Wonen eerst wordt de norm voor álle dakloze mensen, ook voor jongeren, niet enkel voor de ‘zwaarste’ groep met multiproblematiek.
- Bij nieuwbouw en transformatie van bestaand vastgoed gaan we voor minimaal 30% sociale woningbouw. Daarnaast leggen we een percentage vast voor mensen die dakloos zijn of anderszins in precaire huisvesting wonen.
- Alle wijken nemen een eerlijk aandeel in de sociale volkshuisvestingsopgave.
- Leegstand in een tijd van wooncrisis en dakloosheid is onacceptabel. Daarom voeren we, in navolging van Utrecht en Amsterdam, een (nieuwe) vergaande leegstandverordening in om te controleren en handhaven op leegstaande woningen en bedrijfspanden. We maken hierbij onder meer gebruik van boetes en het voorkeursrecht in de Omgevingswet.
- Voor mensen die vanwege hun gedrag niet kunnen en willen wonen in een reguliere woning zorgen we voor alternatieve huisvesting, zoals Skaeve Huse. Dit vermindert overlast dat veroorzaakt wordt door een kleine groep.
- We zetten alles op alles om huisuitzettingen te voorkomen. De gemeente zorgt voor onafhankelijke (juridische) ondersteuning voor mensen die dreigen uit huis te worden gezet. Indien een huisuitzetting toch noodzakelijk blijkt, wordt gezorgd voor fatsoenlijke herhuisvesting.
- Een regulier huurcontract is de norm. Dit garandeert huurrechten en biedt zekerheid, daarom gaan we in beginsel geen alternatieve verhuurconstructies meer faciliteren, zoals intermediaire en tijdelijke verhuur waarbij een huurovereenkomst wordt gesloten tussen een zorgaanbieder en een corporatie, in plaats van de bewoner en de corporatie.
- We zorgen voor fatsoenlijke huisvesting en rechtsbescherming van arbeidsmigranten. Het kan niet zo zijn dat mensen zomaar op straat worden gegooid en vervolgens ook nog eens geen hulp krijgen.
Beleid sociaal / zorg
- Financiële bestaanszekerheid kan dakloosheid in veel gevallen voorkomen. Zorg ervoor dat wonen betaalbaar is en zorg voor ruimhartige inkomensondersteuning, ook voor jongeren.
- We verschuiven de aanpak van dakloosheid van opvang naar preventie en huisvesting. We maken samen met zorgaanbieders en spelers op wonen een plan over het realiseren van woonplekken voor dakloze mensen en de verantwoorde afbouw van opvang.
- Opvang is een humanitaire ondergrens en is beschikbaar voor alle mensen. Dit betekent dat we op zijn minst de permanente winteropvang tussen 1 november en 1 mei openhouden. Op zijn best zorgen we voor een onvoorwaardelijke nachtopvang voor alle buitenslapers, dat zo kortdurend mogelijk is, met nadruk op een snelle uitstroom naar een woning.
- We stoppen met het beboeten van dakloze mensen bij activiteiten die ze noodgedwongen moeten doen in de buitenruimte vanwege een gebrek aan een thuis. We maken afspraken hierover met de politie en de handhavingsorganisatie van de gemeente. We beëindigen het beboeten van dakloze mensen vanwege buiten slapen door dit uit de APV te halen.
- Het verlaten van een instelling zoals Jeugdzorg, Beschermd Wonen, verslavingsinstellingen of gevangenis mag niet leiden tot dakloosheid.
- Mensen met een GGZ-problematiek komen te vaak op straat te staan of in de reguliere opvang. Dit is geen passende plek voor hen. We zorgen ervoor dat ze geholpen worden met specialistische opvang, wonen en zorg.
- We zetten met prioriteit in op de aanpak van jongerendakloosheid door middel van vroegsignalering op scholen, Wonen Eerst en het Bouwdepot.
- We stimuleren samenwonen, daarom gaan we ruimhartig om met uitzonderingen op de kostendelersnorm.
- We zijn ruimhartig bij het geven van bijzondere bijstand o.a. bij het inrichten van een nieuwe woning.
- We realiseren 1 vast aanspreekpunt, zoals een jongerenregisseur, voor alle jongeren die dakloos zijn en voor alle jongeren die dreigend dakloos zijn, om problemen te voorkomen.
- We werken toe naar 1 loket waar mensen die dakloos zijn, of dreigen te worden, direct kunnen worden geholpen met alle vragen omtrent toegang tot huisvesting, inkomensondersteuning (inclusief schulden) en zorg.
- We verlenen briefadressen binnen drie dagen.
- We hebben een laagdrempelige schuldhulpverlening waar ook mensen met kleine schulden kunnen worden geholpen. Problematische schulden nemen we als gemeente over, totdat mensen hun leven weer op de rit krijgen. We beperken de wachttijd bij schuldhulpverlening.
- We versterken de financiële bestaanszekerheid van jongeren, door ruimhartig te zijn bij het toekennen van regelingen en toeslagen en in te zetten op duurzaam werk en betrouwbare werkgevers.
- We werken actief aan het tegengaan van stigma dat heerst op dakloze mensen, door ervaringskenners te betrekken bij de ontwikkeling van beleid en goede voorlichting te bieden, op basis van ervaringskennis, op scholen, instellingen, organisaties en overheden.
Rechtsbescherming en verantwoording
- We betrekken (dreigend) dakloze mensen bij het maken van beleidskeuzes die hen aangaan.
- We versterken de sociaaljuridische ondersteuning aan (dreigend) dakloze mensen door te investeren in specialistische onafhankelijke cliëntondersteuning.
- We zorgen voor onafhankelijke belangenbehartiging voor (dreigend) dakloze mensen. Zij vervullen een unieke rol in de gemeentelijke democratie door ongehoorde belangen te behartigen, de stem van mensen in kwetsbare posities te laten doorklinken en signalen over effecten van beleid en weten regelgeving op mensen door te geven.
- We voeren periodiek de ETHOS telling uit, dat geeft ons zicht op de brede groep dak- en thuisloze mensen. Dit helpt ons ook inzicht te geven in de effecten van maatregelen die we nemen.
