Wonen Eerst: iedereen zegt het, maar wat is het precies?
Het Nationaal Actieplan Dakloosheid is helder: wonen is de basis om uit dakloosheid te komen. Wonen Eerst. Maar wat houdt dat dan in? Waar moet het aan voldoen?
De zes leidende principes uit het actieplan bieden nog niet voldoende houvast voor beleid, praktijk en onderzoek. En dus geeft iedereen er een eigen invulling aan. “Overal worden ‘Wonen Eerst’-stickers op geplakt, terwijl het dat helemaal niet is,” zegt Sanne van Meggelen, belangenbehartiger en projectcoördinator bij Straat Consulaat. “Maar we konden ook niet zeggen wat het dan wél is – dat hadden we nergens op papier.”
Waarom wij hieraan meedoen
Straat Consulaat strijdt voor het voorkomen en oplossen van dakloosheid. Wij werken voor, met en door mensen met ervaring in dakloosheid – dat zit in ons DNA. Vanuit de overtuiging dat dakloosheid geen individueel zorgprobleem is, maar een oplosbaar maatschappelijk probleem dat voortkomt uit systeemfouten.
Dit onderzoek sluit daar direct op aan: het gaat niet om nóg een zorgtraject, maar om wonen als uitgangspunt. En om de kennis van mensen die het zelf hebben meegemaakt centraal te zetten – niet als sluitstuk, maar als startpunt.
Een kader met mensenrechten als fundament
In het NWA-onderzoek ‘Passende Huisvesting’ werken onderzoekers, ervaringskenners, gemeenten en maatschappelijke organisaties samen aan die vraag: wat is Wonen Eerst precies en hoe doe je het goed?
Een belangrijke eerste stap was het ontwikkelen van een Wonen Eerst-kader. Co-directeur Jan de Vries schreef hieraan mee vanuit zijn expertise op mensenrechten en het recht op huisvesting. Met dat mensenrechtenkader als fundament worden de zes uitgangspunten van het Nationaal Actieplan concreet gemaakt – van huisvesting als mensenrecht tot het scheiden van wonen en zorg.
Het kader is geen afvinklijst, maar een kompas voor iedereen die werkt aan Wonen Eerst.
Ervaringskennis: niet als sluitstuk, maar als startpunt
Wat dit onderzoek anders maakt, is de centrale rol van ervaringskennis. Mensen die zelf dakloos zijn of zijn geweest, weten als geen ander wat wel en niet werkt. Die kennis hoort niet aan het eind als check, maar vanaf het begin aan tafel.
Sanne coördineert de denktank: een groep ervaringskenners die meedenkt over het hele onderzoek. “Voor veel onderzoekers is dit echt nieuw. Wij zijn gewend om zo te werken – dat is de expertise die we inbrengen.”
Dat betekent ook: praktische drempels wegnemen. “We plannen een online sessie, maar mensen hebben geen laptop. Dan regelen we die laptops, zodat iedereen mee kan doen.”
Voorlopen is ook sleuren
We organiseren workshops voor onderzoekers over de inzet van ervaringskennis en intervisie voor de ervaringskenners. Waar lopen we tegenaan? “Het is pionieren,” zegt Sanne. “Soms is het goed om te beseffen dat we hier echt op voorlopen.”
De betekenisvolle inzet van ervaringskennis in onderzoek is nieuw terrein. Niet alle onderzoekers zijn gewend om zo te werken. Het vraagt om overtuigen, meenemen, en volhouden. Maar het is nodig – want zonder de kennis van mensen om wie het gaat, blijft beleid papieren werkelijkheid.
Naar een eenduidige invulling van Wonen Eerst
Het doel van dit onderzoek is helder: een eenduidige, concrete en breed gedragen invulling van Wonen Eerst. Zodat gemeenten en woningcorporaties weten waar ze aan werken. Zodat er geen stickers meer worden geplakt op initiatieven die de naam niet verdienen. En zodat dakloze mensen krijgen waar ze recht op hebben: een thuis.
Het volledige Wonen Eerst Kader bekijk je hier.
