ETHOS-telling Den Haag: “70% van de dakloze mensen valt buiten de huidige aanpak van dakloosheid”
In de nacht van 7 op 8 april waren in ieder geval 7.201 mensen dakloos in regio Den Haag. De aanpak van dakloosheid in Den Haag bereikt hooguit maar 30% van deze dakloze mensen. De overige 70% – die niet in de opvang zitten maar wel dakloos zijn – vallen volledig buiten het huidige beleid. Onder hen veel kinderen, jongeren en vrouwen. Dat blijkt uit de ETHOS-telling die op 8 april plaatsvond in de regio Den Haag. Straat Consulaat noemt de uitkomsten “een wake-up call die niet op snooze kan worden gezet.”
Beleid voor slechts 30% van dakloze mensen
Meer dan 70% van alle getelde mensen slaapt niet buiten of zit niet in de opvang. Ze hoppen van bank tot bank, zitten noodgedwongen in vakantieparken, verblijven in een auto of camper of zitten in antikraak. Onder hen veel kinderen, jongeren en meer vrouwen dan gedacht – groepen waarvan de aantallen structureel zijn onderschat en waar dakloosheidsbeleid te weinig op richt.
“Ze zijn dakloos, maar onzichtbaar gemaakt door falend beleid, wet- en regelgeving en uitvoering. Hun recht op huisvesting wordt met voeten getreden,” zegt Jan de Vries, directeur van Straat Consulaat. “Beleid op papier stelt dat dakloosheid voor 2030 moet zijn uitgebannen voor alle dakloze mensen, terwijl maatregelen eigenlijk alleen gericht zijn op zorg en opvang. De ETHOS-cijfers maken pijnlijk duidelijk dat wat er nu gebeurt onvoldoende is, op z’n best gericht op zorg en managen van dakloosheid, het lost dakloosheid niet op, en werkt niet voor het grootste deel van de dakloze mensen.”
Kinderen op straat
Bijna 1.000 dakloze kinderen zijn geteld. Daarnaast zijn ongeveer 1.500 kinderen geteld waarvan een of beide ouders dakloos zijn. Dit zijn hoge aantallen. Dakloosheid heeft een grote impact op de ontwikkeling van kinderen. Het risico op armoede en herhaalde dakloosheid als volwassene is zeer groot. Straat Consulaat ziet steeds vaker kinderen met hun ouder(s) dit jaar bij onze Onafhankelijke Cliëntondersteuning.
In de nacht van 7 op 8 april zijn kinderen op straat geteld in Den Haag. Eind 2024 kondigde de wethouder aan dat toegang tot de opvang voor gezinnen geen vanzelfsprekendheid meer is. Het belang van het kind zou echter een meer centrale rol spelen. In de praktijk zien we dit niet terug. Kinderen worden nauwelijks gezien, laat staan gehoord. Dit is een schending van kinderrechten.
“Straat Consulaat heeft eerder gewaarschuwd dat het veranderde toegangsbeleid ertoe zou kunnen leiden dat kinderen op straat belanden, ook al wenst niemand dit natuurlijk. De telling laat zien dat dit in de praktijk ook gebeurt. Dit is een triest dieptepunt, maar ook een logisch gevolg van gebrek aan structurele oplossingen zoals huisvesting in plaats van tijdelijke pleisters in een (hotel)opvang.”
Jongeren weggestuurd, preventie ontbreekt
40% van de getelde dakloze mensen is jonger dan 28 jaar en 24% tussen de 18 en 28 jongeren.
De inzet op het voorkomen van dakloosheid onder jongeren is hard nodig en ook heel goed mogelijk, bijvoorbeeld door te investeren in vroegsignalering op scholen. Stabiele huisvesting en ondersteuning voor jongeren die uit jeugdzorginstellingen stromen blijft daarnaast een belangrijk aandachtspunt. Wat zeker niet helpt is het wegsturen van jongeren die zich melden voor hulp bij het Daklozenloket met de mededeling dat iemand ‘zelfredzaam’ is. Dit zien we helaas in de praktijk nog steeds gebeuren. Uiteindelijk hebben jongeren, om niet dakloos te worden, een thuis nodig. In Den Haag is er helaas geen specifieke aandacht voor het huisvestingsvraagstuk van jongeren.
Vrouwen onzichtbaar in beleid
34% van de getelde mensen is vrouw. Veruit de meeste vrouwen zitten, vaak met kinderen, in situaties van bankslapen of andere niet-conventionele en vaak onveilige woonsituaties.
We weten uit internationale onderzoeken dat geweld in afhankelijkheidsrelaties een belangrijke oorzaak is van dakloosheid onder vrouwen. Eenmaal dakloos, neemt het risico op geweld alleen maar toe. Ook is het gebrek aan economische zelfstandigheid een reden dat vrouwen geen fatsoenlijke huisvesting kunnen vinden. Opvang en buiten slapen is vaak een onveilige plek voor vrouwen, terwijl vrouwen met kinderen angst hebben dat ze bij melding van dakloosheid hun kinderen verliezen.
In het Haagse (en nationale) dakloosheidsbeleid komt het woord vrouw niet voor. Hierdoor is er nauwelijks oog voor de specifieke positie van dakloze vrouwen en manieren om dakloosheid te voorkomen en op te lossen die passen bij hun situatie.
“Dakloosheid moet nu daadwerkelijk als woonprobleem worden behandeld”
De gemene deler tussen alle mensen die geteld zijn is dat ze een eigen thuis nodig hebben. Sterker nog ze hebben hier recht op. Dit is ook de belofte van het beleid dat meer dan twee jaar geleden werd aangenomen. Daarin is uitgesproken dat we eerst inzetten op huisvesting voor alle dakloze mensen, van opvang naar wonen gaan en stevig gaan inzetten op voorkomen van dakloosheid. In 2030 zou dakloosheid verleden tijd moeten zijn in Den Haag, waar het college zich aan gecommitteerd heeft.
“In het Haagse beleid is dit weliswaar in 2023 op papier uitgewerkt en is de ambitie om in te zetten op wonen eerst. De realiteit is dat dit in de uitvoering niet van de grond komt,” aldus De Vries. “Hiervoor is een grotere rol en verantwoordelijkheid nodig van de wethouder Wonen en de corporaties. Er moeten meer woningen bij. Dit kan binnen de bestaande voorraad door het aanpakken van leegstand, stimuleren van woningdelen, optoppen, verkameren en het opschorten van de kostendelersnorm bijvoorbeeld. Daarnaast moeten alle dakloze mensen urgentie krijgen en als we meer bouwen, dan op basis van de woonbehoefte van meest urgent woningzoekenden. Dit vraagt daadkracht en lef. Als we blijven doen wat we nu doen halen we de ambitie van het beëindigen van dakloosheid in 2030 bij lange na niet.”
Wake-up call
Straat Consulaat heeft zich hard gemaakt voor de ETHOS-telling in Den Haag en heeft zoveel mogelijk bijgedragen aan een goede telling. “We complimenteren de gemeente voor hun inzet hierop. Het maakt van deze telling een solide telling met een aantal opvallende, zij het helaas niet verrassende, resultaten,” aldus De Vries.
De ETHOS-telling is een belangrijke momentopname. “Deze cijfers moeten een kentering betekenen voor het gehele beleid gericht op dakloosheid. Ze moeten worden geborgd binnen de gemeente zodat ze de basis vormen van uitvoering van beleid. Laat het geen eenmalige exercitie zijn. Deze ETHOS-telling is een wake-up call, een keihard alarm en niet eentje die je voor het gemak weer even op snooze kunt zetten.”
