Tov maakte Wasted Spaces – een online kaart waar iedereen leegstand kan melden. Van zijn caravan onder een brug in Delft tot een landelijk platform tegen verspilling.
In Nederland staat bijna 3 procent van alle gebouwen leeg. Dat staat gelijk aan zo’n 36.500.000 m² leegstand in een land dat ongeveer 450.000 woningzoekenden telt. Omgerekend is dat meer dan 80 m² aan onbenutte ruimte per woningzoekende – waarvan bijna de helft inmiddels al langer dan een jaar leeg staat.
Voor Tov, maker van het platform Wasted Spaces, waren deze cijfers de druppel. “Terwijl zoveel mensen geen passende betaalbare woonruimte kunnen vinden, staat bijna 3 procent van alle Nederlandse gebouwen leeg volgens het Centraal Bureau voor de Statistiek.”
Sociale controle waar handhaving uitblijft
“Toch zagen we dat het moeilijk was om hier vat op te krijgen omdat leegstand ook een slecht zichtbaar probleem is,” vertelt hij. “Lang niet alle langdurig leegstaande panden zien er van de buitenkant verkrot uit. Om de schaal van leegstand tastbaarder te maken zijn we aan dit platform gaan bouwen.”
Wasted Spaces werkt simpel. Je meldt een leegstaand gebouw door gegevens en het adres in te vullen. Na bevestiging via je mail wordt de melding op de kaart gemarkeerd. Andere gebruikers kunnen bevestigen of betwisten of de melding klopt. “Zo bouwen we collectief een kwalitatief en transparant gegevensbestand op.”
De realiteit waarmee wij dagelijks worden geconfronteerd is complex. Waar overheidscontrole tekortschiet, biedt Tov een gereedschap om leegstand zichtbaar te maken. “Vorige eeuw schreef Jane Jacobs over ‘ogen op de straat’, waar de straat waar mensen aanwezig zijn en op uitkijken veiliger is dan in een steeg met blinde gevels. Bij leegstand is dat eigenlijk niet anders. Omdat de controle vanuit de overheid te weinig blijkt, willen we de sociale controle faciliteren.”
Van caravan naar platform
Tovs eerste aanraking met leegstand was persoonlijk. “Ik heb met vrienden in een voormalig autodealer onder een brug in Delft gewoond. We fietsten regelmatig langs de 1500 m² door glas omsloten ruimte die al 7 jaar leegstond terwijl studenten in tenten sliepen omdat ze geen huis konden vinden.”
Wat begon als een grappend bedenksel werd realiteit. “We hebben uiteindelijk woord bij daad gevoegd en met een aantal caravans en campertjes onze intrek genomen in de ruimte onder de brug.” Ze richtten een gezellige woonkamer in, zetten er een miniramp om te skaten en organiseerden van vergaderruimte tot filmvertoningen. “We zagen onwijs veel potentie in de plek, niet alleen voor onszelf, maar ook voor Delft in de bredere zin.”
Na een half jaar liet de provincie Zuid-Holland hen via een rechtszaak ontruimen. “Ze hebben het gesloopt en nu, inmiddels jaren later, rest er slechts een haveloze open ruimte tussen scheve bouwhekken onder de brug.”
Kraken als controlemiddel
“Ten tijde dat kraken nog legaal was fungeerde dit ook als een soort controlemiddel om langdurige leegstand te ontmoedigen,” legt Tov uit. “Het feit dat een pand na een jaar leegstand gekraakt kon worden, motiveerde eigenaren wel degelijk om ervoor te zorgen dat een pand niet te lang zonder gebruiker kwam te staan.”
Sinds 2010 is kraken verboden onder de belofte dat de overheid de taak op zich zou nemen. “Dat gebeurt nu niet of nauwelijks en ik ben daarom gaan zoeken naar andere wegen om leegstand tegen te gaan. Via dit project bijvoorbeeld, maar ook mijn afstudeeropdracht, waar ik een modulair zelfbouwsysteem ontwikkelde om kantoren tot woonfunctie om te vormen.”
Een nomadische oplossing
Tov ontwikkelt ook inklapbare basismeubels voor tijdelijk gebruik van leegstand. “Niet alle panden zijn direct geschikt voor bewoning en onder de brug heb ik meegemaakt hoeveel tijd en moeite er gaat zitten in het uitrollen van je basisfaciliteiten.” Hij bouwt vijf uitvouwbare mobiele meubels die door je deur passen en je huishouden in alles voorzien. “Denk aan een keuken op een bolderkar of een bed op een traploper. Zo kunnen mensen zich makkelijker vestigen in leegstaande panden.”
Net als Wasted Spaces is dit onderdeel van het project An Urban Nomad dat hij met steun van het Stimuleringsfonds realiseert. “Het is een experiment om anders naar leegstand te kijken en een meer dynamische of nomadische manier te faciliteren waarop we ons door de leegstand kunnen verplaatsen.”
Samen leegstand op de kaart
“Wat zou er gebeuren als élke lege vierkante meter in Nederland zichtbaar zou zijn?” vraagt Tov zich af. “Ik hoop dat de meeste mensen zich dan even achter het oor krabben over hoe wij onze gebouwde omgeving indelen en managen. Nog meer hoop ik dat we dan de potentie van al deze ruimte inzien en hoe het onze buurten en steden kan verrijken.”
We blijven onvermoeibaar inzetten op het recht op wonen voor iedereen. Zoals Tov het zegt: “Ga eens na of je nog een pandje kent om te melden. Kijk op Wasted Spaces of trek de stad in om het een en ander te verifiëren. Maar bovenal, heb het er met elkaar over, spreek van dit soort campagnes, heroverweeg je eigen positie en breng het tot leven. Zo zetten we samen leegstand op de kaart.”
Dakloosheid is op te lossen – als we ervoor kiezen om leegstand aan te pakken. Door platforms zoals Wasted Spaces en campagnes zoals onze Leegstandsaward ontstaat er druk op eigenaren en gemeente. Burgers krijgen gereedschap om zelf actie te ondernemen.
Ontdek Wasted Spaces online en meld leegstand in jouw buurt.
