De NAVO-top en dakloosheid: een permanent ongemakkelijk gevoel
De NAVO-top legde een aantal zeer ongemakkelijke waarheden bloot over dakloosheid in Den Haag. Als Straat Consulaat ervoeren we ook een ongemak, vanaf het moment dat bekend werd welke consequenties de top zou hebben voor dakloze mensen tot aan de afdronk.
Het positieve eerst
De gemeente heeft er vanaf het begin alles aan gedaan om zorg te dragen voor dakloze mensen die direct zouden worden geraakt door de top. Voor mensen die noodgedwongen buiten slapen werd opvang geregeld in het leegstaande schoolgebouw dat ook al dienstdeed als winteropvang. Voor de mensen in de hotelopvang werd hotelopvang geregeld buiten Den Haag om plaats te maken voor de 8.500 gasten aan de top. Een prestatie van formaat.
Na de top konden hotels weer dienstdoen als alternatieve opvang en de NAVO-top opvang bleef open tot zaterdag. Bij vertrek konden de opgevangen dakloze mensen gebruik maken van een cadeaubon van de Decathlon om eventueel verloren zaken, zoals een tent, te vervangen. Een tegemoetkoming waar zo goed als ál het ongemak over deze top en de aanpak dakloosheid in zit.
Het grote contrast
De NAVO-top heeft de gemeente onvoorstelbaar veel geld gekost. Niks was te gek en de rekening zal vast nog groter worden.Een heel ambtenarenapparaat werd ingeschakeld, gegijzeld eigenlijk, door deze gigantische top. Alles kon en moest en het moest en kon snel. Tot aan het opbouwen van een gigantische tijdelijke uitbreiding van het congrescentrum en het openstellen van de winteropvang in de zomermaanden.
Al die tijd, dat geld, die energie voor een prestige-evenement dat de stad en haar inwoners per saldo helemaal niks oplevert, staat in schril contrast met de tijd, het geld en de energie die we steken in de aanpak van dakloosheid. De NAVO-top maakte pijnlijk duidelijk hoe het daarmee staat.
Wie zijn die mensen eigenlijk?
Er slapen veel mensen in de Bosjes. Mensen die werden weggezet als zorgmijders. Dat doet geen recht aan hun situatie.
Een deel van deze mensen wordt compleet uitgesloten van elke ondersteuning, omdat ze zogenaamd “niet-rechthebbend” zijn. Een term bedoeld om mensen te ontmenselijken. Iedereen is namelijk rechthebbend, want de essentie van mens-zijn is dat ze rechten hebben. In Nederland hebben we echter bij wet talloze mensen uitgesloten van toegang tot de meest basale ondersteuning, bijvoorbeeld opvang. Dat is een politieke keuze.
Anderen slapen noodgedwongen buiten, omdat ze vaak een complexe zorgvraag hebben en de noodzakelijke ondersteuning die bij hen past al heel lang niet beschikbaar is. Teleurgesteld en lamgeslagen door een systeem waarin ze niet passen ‘kiezen’ ze ervoor om buiten te slapen. Dat heeft weinig met zorgmijding te maken, maar alles met het mijden van een overheid die hen al jarenlang niks te bieden heeft, behalve repressie en tijdelijke maatregelen die hen niet duurzaam helpen (en niet passend zijn).. Deze groep groeit overigens en dat weten we al heel erg lang.
Ook zijn er mensen die wel degelijk recht heeft op voorzieningen en die daar in principe heen zouden kunnen, maar waarvoor simpelweg geen plek is. Deze groep staat op een wachtlijst voor de meest basale voorziening: de crisisopvang. Die wachtlijst is heel erg lang en groeiend, hoewel niemand precies kan vertellen hoe lang en hard deze groeit.
De realiteit van hotelopvang
Er zitten ook heel veel mensen noodgedwongen in hotels: individuele dakloze mensen die niet terecht kunnen in het reguliere systeem (oa. vanwege alle wachtlijsten), en vooral gezinnen. De primaire reden hiervoor is dat alle gezinsopvang hopeloos vol en vastzit. Een reden is ook dat het hier gezinnen betreft die “niet rechthebbend” zouden zijn onder Wet Maatschappelijke Ondersteuning. Ze worden dan opgevangen in hotels, want, terecht, werkt Den Haag, net als iedere andere gemeente, vanuit het kinderrechtenverdrag. Vanuit dat verdrag is overduidelijk dat kinderen niet op straat horen (we kennen inmiddels de verhalen uit andere steden waarbij dat wel gebeurt overigens).
Nu klinkt hotelopvang als een soort lekkere vakantie, maar als je in een hotelkamer moet verblijven met meerdere kinderen gedurende meerdere jaren dan kun je je voorstellen dat de vakantiesfeer er snel af is. Het is extreem stressvol, slecht voor de ontwikkeling van kinderen, zeer slecht voor de ouder(s) en hun capaciteit om kinderen fatsoenlijk op te kunnen voeden. Bovendien kost het een vermogen.
Kortom, er wordt een enorme bak geld gegooid naar een middel waarvan we weten dat het niet werkt en zelfs slecht is. Dat is overigens wel een beetje de samenvatting van het hele dakloosheidsbeleid en daarmee een interessante overeenkomst met de NAVO-top.
Terug naar af
De belofte van de wethouder was: we hebben deze mensen nu eindelijk in beeld en dus kunnen we kijken hoe we ze kunnen ondersteunen. De werkelijkheid is dat deze mensen deels al in beeld waren en dat ze zaterdag allemaal weer de Bosjes in zijn gestuurd. Dat kun je de wethouder nauwelijks verwijten. Het toont gewoonweg aan hoezeer het hele systeem dat bedacht was om dakloosheid aan te pakken, via opvang en zorg, compleet kapot is. Een ramp in slow motion.
Niet voor niks is nationaal in 2022 en gemeentelijk in 2023 het roer volledig omgegooid. We gaan naar Wonen Eerst, want we weten dat iedere dakloze persoon een passend thuis nodig heeft. We bouwen de opvang af ten gunste van wonen. We gaan naar preventie van dakloosheid, in plaats van managen op het moment dat iemand al dakloos is.
De NAVO-top legt pijnlijk bloot dat daar nog weinig van terecht gekomen is. Alles rust op de schouders van de Wethouder en haar ambtenaren Maatschappelijke Opvang en Zorg, de rest kijkt ernaar en blijft doen wat ze al deden. Er is gewoonweg te weinig gevoel van verantwoordelijkheid, met name bij Wonen, waardoor er te weinig middelen, te weinig energie en te weinig mensen zijn.
Radicale veranderingen zijn er niet en alles blijft doormodderen.
Het symbool van de cadeaubon
Mensen worden weer teruggeplaatst in de hotels en teruggestuurd naar de Bosjes. De mensen die teruggestuurd worden naar de Bosjes krijgen een cadeaubon van de Decathlon mee. Symbolisch voor het hele verhaal hierboven.
De cadeaubonnen zijn bedoeld primair om een tent mee te kopen als men die tent is kwijtgeraakt in alle chaos. Een begrijpelijk en menselijk gebaar. Dit is feitelijk het enige wat nog gedaan kan worden. Er zijn geen oplossingen gevonden voor hen, dus dan maar kijken hoe er iets gedaan kan worden.
Het wrange is dat er in de APV in Den Haag een bepaling staat waarbij buiten slapen verboden is. Daar wordt veelvuldig voor beboet in Den Haag. Het is dus wachten op de eerste boetes die onze kant opkomen.
En daarmee is de cirkel rond. Het hele NAVO-circus is weg, het heeft de stad niets opgeleverd en dakloze mensen zijn helemaal terug bij af.
