De gemeente Den Haag werkt aan een nieuwe Wmo-aanbesteding. Met onderstaande brief roepen wij de gemeenteraad op om daarin de omslag van opvang naar wonen en Wonen Eerst centraal te stellen.

Per 1 januari 2028 vernieuwt de gemeente Den Haag haar contracten voor begeleiding, dagbesteding, maatschappelijke opvang en beschermd wonen. De geraamde waarde van deze aanbesteding bedraagt €960 miljoen. Tegelijkertijd staat de gemeente voor een groeiende uitdaging. De maatschappelijke opvang kampt met oplopende tekorten, de kosten van hotelopvang voor gezinnen zijn in enkele jaren gestegen van ongeveer €1 miljoen naar circa €10 miljoen per jaar en de woningmarkt staat onder grote druk. Graag geven wij u naar aanleiding van het recente Tweeminutendebat over de doorontwikkeling welzijn en maatschappelijke ondersteuning (commissie Samenleving, 11 juni 2026) en in aanloop naar de komst van het beleidskader in het najaar de visie van Straat Consulaat mee.

De ETHOS-telling 2025 laat zien dat dakloosheid in Den Haag veel groter en diverser is dan waar nu op wordt gefocust. In de regio Den Haag werden 7.201 dak- en thuisloze mensen geteld, waaronder 1.723 jongeren en 1.112 minderjarige kinderen. Slechts ongeveer 29% van deze groep verblijft in de opvang of openbare ruimte. Meer dan 70% verblijft tijdelijk bij familie, vrienden of derden, in niet-conventionele woonruimte of in andere instabiele woonsituaties.

Het Haagse dakloosheidsbeleid, Den Haag geeft Thuis, is in lijn met het nationale beleid waarin wordt gepleit voor een paradigmashift van opvang naar wonen eerst. Dat geldt dus voor mensen die dakloos zijn en in de opvang zitten (of recht hebben op toegang tot opvang) én dakloze mensen die in andere leefsituaties zitten. Als er nog opvang nodig is, dan in veel mindere mate, als absolute noodvoorziening en voor een zeer korte periode. Naast de shift van opvang naar wonen moet ook meer worden gedaan om dakloosheid te voorkomen.

Dit beleid is gebaseerd op de wetenschap dat wonen de basis is van herstel. Het is effectief en bespaart op de langere termijn uiteindelijk veel kosten. Er moet daarom vooral geïnvesteerd worden in preventie en wonen.

De Wmo-aanbesteding is een belangrijk moment om duidelijk te maken hoe de ambities om dakloosheid te voorkomen en op te lossen vorm gaan krijgen in Den Haag. We blijven echter achter met serieuze vragen en maken ons ernstig zorgen. Deze aanbesteding lijkt losgezongen van de ambities uit het eigen beleidskader.

Er zijn vier punten waar we concreet zorgen en vragen over hebben.

  • De aanbesteding zoals deze nu is geformuleerd is niet relevant voor de meerderheid van de dakloze mensen (zoals toegelicht onder ‘Voor wie is de aanbesteding bedoeld?’);
  • De aanbesteding gaat op deze manier niet bijdragen aan de omslag van opvang naar wonen, maar het huidige dure en ineffectieve systeem van managen van dakloosheid slechts bestendigen;
  • Wonen Eerst en het structureel toepassen van de Wonen Eerst-principes komt niet voor in de aanbesteding;
  • De koppeling met woonbeleid ontbreekt volledig.

Voor wie is de aanbesteding bedoeld?

De aanbesteding richt zich op begeleiding, dagbesteding, maatschappelijke opvang en beschermd wonen. Deze voorzieningen blijven (deels) noodzakelijk voor mensen met ernstige psychiatrische problematiek, verslaving of andere ondersteuningsbehoeften. Maar zoals eerder al is uitgelegd, laat de ETHOS-telling zien dat een groot deel van de dakloosheid in Den Haag niet wordt veroorzaakt door een gebrek aan zorg, maar door een gebrek aan betaalbare en passende huisvesting. En dat veruit de meeste dakloze mensen ook niet in de opvang zitten, maar in andere leefsituaties. Dit is een grote groep mensen die buiten beeld is van het zorgsysteem, terwijl zij wel dakloos zijn. Jongeren zonder veilig netwerk, vrouwen die een geweldssituatie ontvluchten, ouders met kinderen die van tijdelijke verblijfplaats naar tijdelijke verblijfplaats bewegen en mensen die langdurig afhankelijk zijn van informele opvang vormen een aanzienlijk deel van de Haagse dakloosheid.

Voor deze groep biedt de aanbesteding op dit moment geen expliciete woonoplossing. Het huidige systeem investeert vooral in de gevolgen van dakloosheid, terwijl de oplossing van dakloosheid altijd ligt in wonen, zoals de Gemeente Den Haag zelf expliciet onderstreept in het beleidskader Den Haag geeft Thuis!

Hoe draagt de aanbesteding bij aan de omslag van opvang naar wonen?

Ook voor mensen die gebruikmaken van maatschappelijke opvang of beschermd wonen is duurzame passende huisvesting volgens de Wonen Eerst-principes de meest effectieve oplossing. Opvang en ondersteuning zijn middelen die kortdurend een rol kunnen spelen en dat in steeds mindere mate. Dit is ook het uitgangspunt van het Haagse beleidskader.

We constateren dat er geen enkele prikkel in de aanbesteding zit om ervoor te zorgen dat opvang gaandeweg plek maakt voor wonen en mensen zo snel mogelijk vanuit de opvang gehuisvest worden. Integendeel, het gehele woonladdermodel, waarbij mensen kennelijk niet klaar worden geacht om zelfstandig te kunnen wonen en vanuit de opvang daarvoor stappen moeten zetten, zit diep verankerd in deze aanbesteding. Dat is compleet in tegenspraak met het streven naar Wonen Eerst.

Wij zouden in de aanbesteding financiële prikkels willen zien die de omslag van opvang naar wonen stimuleren. Het gaat hierbij om prikkels die het aantal opvangplekken doen afnemen ten gunste van duurzame woonplekken. Het gaat ook om financiële prikkels die de duur van opvang, zolang dit nog het dominante systeem is, reduceren.

Bovendien komt wonen in feite niet aan bod in de aanbesteding. Wij stellen daarom voor om binnen de nieuwe aanbesteding een apart budget te reserveren voor woonoplossingen volgens de uitgangspunten van het Wonen Eerst-kader. Deze middelen kunnen worden ingezet voor woonprojecten met eigen huurcontracten, reguliere woonrechten, gemeenschapsvorming, specialistische cliëntondersteuning en verbinding met buurten en wijkvoorzieningen. Het is vanzelfsprekend dat corporaties hierin een belangrijke rol spelen en aanspraak moeten kunnen maken op deze gelden.

De structurele invoering van de Wonen Eerst-aanpak

De verwachting van Straat Consulaat was dat zorggelden voornamelijk en gaandeweg zouden worden ingezet ter ondersteuning van de transitie naar Wonen Eerst. Dit houdt onder andere in dat herstel begint met een passend thuis en ondersteuning wordt verleend zo lang als nodig, zo intensief als nodig, met eigen regie en vanuit een eigen thuis met huurcontract op eigen naam. Dit zijn kernonderdelen van de Wonen Eerst-aanpak. Een aanpak die zo succesvol is in Finland, maar ook dichter bij huis in bijvoorbeeld Den Bosch, en waar veel meer gemeenten nu naartoe werken (Rotterdam, Utrecht, Nijmegen, Haarlem bijvoorbeeld).

Wat ons betreft zouden zorggelden, als onderdeel van de uitvoering van Wonen Eerst, moeten worden gebruikt voor ambulante zorg volgens de Wonen Eerst-principes. Een aanbesteding is het moment om hierin concrete stappen te zetten. Wij blijven daarom benadrukken dat in de aanbesteding geen ambitie staat om de Wonen Eerst-aanpak uit te breiden, laat staan toe te passen op alle dakloze mensen.

Geen koppeling tussen deze aanbesteding en woonbeleid

Een betere aansluiting op de ambities van het woonbeleid is noodzakelijk, met name de woonopgave en de Woonzorgvisie. Hiermee zouden doelstellingen uit deze beleidsdocumenten geconcretiseerd kunnen worden met de ambities uit het beleidskader Den Haag geeft Thuis. Ook kunnen budgetten deels worden samengevoegd, zodat woonbudgetten gekoppeld zijn aan de ambities van het dakloosheidsbeleid en zorgbudgetten kunnen worden gebruikt voor ambulante zorg en ondersteuning.

Tegelijkertijd zou vanuit het woonbeleid gewerkt moeten worden aan uitzonderingen op regelgeving die het realiseren van dergelijke woonoplossingen bemoeilijkt. Zo beperkt de opkoopbescherming nu mogelijkheden om woningen aan te kopen voor maatschappelijke verhuur en beperkt het Didam-arrest de mogelijkheden voor gemeenten om vastgoed rechtstreeks beschikbaar te stellen aan maatschappelijke initiatieven.

Onze oproep in afwachting van het beleidskader

In september wordt het beleidskader maatschappelijke ondersteuning en welzijn naar de gemeenteraad gestuurd, dat de basis vormt voor nieuwe langjarige contracten en subsidies. De vraag is niet of Den Haag de komende jaren blijft investeren in maatschappelijke opvang en beschermd wonen. De vraag is of de beschikbare middelen op zo’n manier ingezet gaan worden dat ze bijdragen aan de ambities uit het beleidskader Den Haag geeft Thuis, waarvan Wonen Eerst het fundamentele uitgangspunt is. Daarmee zouden gelden effectiever worden besteed en daadwerkelijk bijdragen aan het oplossen en voorkomen van dakloosheid.

We vragen de raad om nog voor de publicatie van het beleidskader de volgende oproepen te doen aan het college:

  • Roep het college op om concreet te maken hoe alle dakloze mensen geholpen gaan worden met deze aanbesteding;
  • Roep het college op om binnen de nieuwe aanbesteding een apart budget te reserveren voor woningen conform de uitgangspunten van het Wonen Eerst-kader en zorg dat de aanbesteding beter aansluit bij het bestaande woonbeleid (woonopgave en Woonzorgvisie) en de financiële middelen die hiervoor zijn vrijgemaakt;
  • Zorg dat in het beleidskader duidelijk wordt hoe de omslag van opvang naar wonen gestalte gaat krijgen. Wij denken hierbij aan de introductie van een financiële prikkel die aanbieders aanspoort om deze omslag te maken, zowel gericht op de afbouw van opvang als de afbouw van de duur in de opvang. Ook corporaties en andere verhuurders dienen te worden gestimuleerd hieraan bij te dragen;
  • Zorg dat ook zorg en ondersteuning aan dakloze mensen wordt geboden volgens de Wonen Eerst-principes. Dat betekent dat zorggelden gaandeweg meer ten goede moeten komen aan ambulante in plaats van intramurale zorg en ondersteuning. De aanbesteding zou hiervoor een route moeten uitstippelen en de selectie van aanbieders zou hierop gestoeld moeten zijn;
  • Zorg dat er duidelijkheid komt over de woonoplossing die het college gaat bieden aan de grote groep dakloze mensen die nu buiten het kader van deze aanbesteding dreigt te vallen. Maak doelstellingen hierop concreet.

Uiteraard zijn wij bereid om onze zorgen en voorstellen nader toe te lichten in een gesprek.